De Gelaagdheid van de Betekenis

door Dees Goosen
foto's Christine Veraart en Louis Jansen

Een verkenning ‘om de Kunst' door zomers Antwerpen - deel 1

Zaterdag 16 juni, een geplande vlucht richting Biënnale Venetië, gaat niet door… Lang leve de communicatiemiddelen van vandaag de dag, via een ‘persoonlijke' e-mail en een SMS-je, wordt mij het bericht van de “airport strike, flight cancelled” te Charleroi ingeseind, dat de koffer weer uitgepakt kan worden, verheugd had ik me stiekum wel op het decor van Venetië.

De zwerftochten door Giardini en het Arsenaal, om ‘Om de Kunst' heel veel kunst te gaan zien. En om 's avonds mijmerend, of plezier makend op een van de vele terrassen en traitoria's, te genieten van de wereld in die heerlijke oude ‘poederdoos' Venetië…
Ik kom er graag en regelmatig, stad van oude schilders en nieuwe kunsten, van spiegelend water, aanmeerplaats voor doeners, denkers en dromers…
Waar, door het gebrek aan verkeer, de mengelmoes van talen en het galmen van stemmen in de stegen, jij je tijdelijk in een opera waant.
Met het verlangen toch aan de dagelijkse gang van zaken te ontsnappen en voor alle dagen in de week een schoon jurkje in de koffer en na overleg met de rest van reisgezelschap, Louis Jansen en Christine Veraart, houden we het, nu we toch ‘vrij hebben' én ook nog de fantastische mogelijkheid krijgen om op een appartementje midden in Antwerpen te bivakkeren, op een eigen Biënnale door Antwerpen. En tja… op de dag van vertrek breekt de zon door de wolken waardoor we het gevoel hebben tóch dichtbij en ver weg te zijn.

kameleon
Het Antwerpse kunst- en cultuurleven is breed en divers. België, door de verdeeldheid van het land in tweeën, gewend aan overheersing in hun geschiedenis, gewoon om te leven met verschillende talen en verschillende culturen en met het aanpassingsvermogen van een kameleon.
Belgische kunst, o.a. vertegenwoordigd door Antwerpse kunstenaars, speelt wat betreft de hedendaagse beeldende kunst een internationale rol, enerzijds, en anderzijds ontwikkelt het een eigen profiel. Antwerpenaren laveren tussen kosmopolitisme en provincialisme, kleurrijk en divers, en Antwerpen is een stad vol raakvlakken en grenzen. Een vruchtbare grond voor creativiteit.
De keuzes die zowel door curatoren, conservatoren en tentoonstellingsamenstellers en galeriehouders worden gemaakt, evenals de kosmopolitische én nationale identiteit van Belgische kunstenaars, schrijvers en dichters, vereisen een ‘open blik en open houding'(wat overigens niet makkelijk is, als je zelf met beeldende kunst bezig bent). Die ‘open houding' is nodig om mét de kunst die we gaan zien zowel vanuit historie en eigentijdse veranderingen in de Antwerpse samenleving, één te kunnen worden en om te trachten de contexten te onderzoeken. Tegelijkertijd worden daardoor de échte verschillen zichtbaar, het unieke en de autonomie.

Onze keuzes:
Middelheim McCarthy
MUHKA
Verlat Gallery

Paul McCarthy, 'Santa Clause with Plug', foto: Louis Jansen

schoonheid
De kunst die we zien van McCarthy (je weet wel, van ‘Kabouter Butt Plug') tot aan de keuzes die het MuHKA ons voorschotelt, onderhoudt zo op het eerste oog relaties met het figuratieve en literaire. Misschien…omdát het Belgische land met tweedeling te maken heeft en België an sich daardoor moeilijk te identificeren is - en in die zin is het een ‘vrij-zone', manifesteert zich het individualisme door woord vertaald naar beeld.
Picturaal de realiteit aan de kaak stellen, liefdevol met aandacht én humor…
Niet zozeer moraliserend, maar bovenal bevragend, schuchter soms complex, naïef. (Misschien culturele eigenschappen die voortkomen uit historische overheersing door anderen?) En met een openheid (openstaan voor wat vreemd is…wellicht dat dit weer voortkomt uit de verzamelbak- historie van alle volkeren, die in de geschiedenis Antwerpen hebben bewoond….), die openheid met de bovenstaande culturele eigenschappen vormen een goede voedingsbodem tot reflectie, bevragen en beschouwen van het leven, filosofisch en poëtisch. Waarneming en gedachten, woorden en dingen vallen samen ineen tot beelden.
Schoonheid wordt getoond áchter schijnbaar verloren zaken.
Kunst vormt hier een brug naar het woord.
Wellicht de kracht van de kunstkameleon:‘Antwerpen'

Het lijkt alsof tentoonstellingsamenstellers, kunstkenners en kunstmakers in staat zijn om acteur en toeschouwer van het eigen scenario en metiér te kunnen zijn, om daarna dit ook nog als beeld aan anderen voor te stellen.
Picturale traditie is hier een onderstroom, diep geworteld in de samenleving, het realisme is een constante in de Belgische schilderkunst. Beschouwelijke en met en bijna wetenschappelijke kijk worden gebeurtenissen vertaald naar beeld en woord in de hedendaagse kunst die we gezien hebben op onze zomertour door Antwerpen…
De kunst en de keuzes die we gezien hebben heb ik persoonlijk niet ervaren als zelfstandigheid, (dat wat ik objectief en koel waarneem), maar gezien als mogelijkheid om mijn ervaringen voor een tijd uit te breiden.

Onze keuzes:
Museumpark Middelheim
Muhka
Verlat Gallery
Chinese wijk

Paul McCarthy (1945)
Tentoonstelling Middelheim beeldenpark
27mei – 28 oktober 2007
‘AIR BORN / AIR BORNE / AIR PRESSURE'

Voor het eerst toont McCarthy een grote groep opblaasbare sculpturen in de open lucht. De titel van de tentoonstelling is een woordspelletje AIR BORN, verwijst zonder E naar geboorte, naar iets dat ontstaat in de lucht en tevens ook naar de aard van de werken die een nieuw hoofdstuk zijn in de geschiedenis van de beeldhouwkunst. Air Pressure staat voor luchtdruk; maar ook voor druk uitoefenen of onder druk staan.
Hoewel het op eerste gezicht zo lijkt, is McCarthy zelf niet zozeer bezig met het doorbreken van taboes. Zijn focus op geweld en sex, staat voor het symbolisch geweld dat heerst in onze eigentijdse cultuur en samenleving m.b.t. familiewaarden en massamedia.
McCarthy onderzoekt die mechanismen, dit onderzoek bevat vele lagen.
Hij weet als geen ander de hypocrisie van de moderne samenleving te verbeelden.
Hij wil een boodschap overbrengen in een taal die iedereen begrijpt.
McCarthy is geïnteresseerd in de diepere psychologische lagen van een cultuur, gevangen in gestandaardiseerde familierelaties en waarden, opvoeding en mediawereld. Een cultuur die niet zelden eigen waarden verliest en daarmee zijn richting.

Paul McCarthy, 'Shit Pile', foto: Louis Jansen

Henry Moore
Hij verrast de beschouwer telkens opnieuw, zijn werk kan nog steeds niet helemaal gevat worden, daarmee is hij de beschouwer steeds een stap voor.
Deze toonstelling toont metershoge monumentale opblaassculpturen, soms wel dertig meter hoog. McCarthy eigent zich met deze sculpturen een bestaand fenomeen toe, nl. opblaasbare figuren uit de reclame, en vervormt dit letterlijk.
De materiaalkeuze versterkt de picturale vervreemding van gekozen onderwerpen, groot ogenschijnlijk zacht, gevuld met lucht (lucht is leegte). Tegelijkertijd associeert het vertrekpunt: opblaasbare figuren uit de reclame, naar de vluchtigheid in onze ‘zapcultuur' en de snelheid en maakbaarheid van onze wereld. Troostend is de schoonheid van deze metershoge sculpturen.
De sculpturen zijn architectonisch, met gebruik van open en gesloten vormen, en een reusachtige monumentaliteit, met een verwijzing naar de icoon van de Westers beeldhouwkunst: Henry Moore.
Paradoxaal genoeg… móet hier met zoveel zorg en ambachtelijkheid aan deze sculpturen gewerkt zijn, dat dit alleen al aangeeft hoeveel aandacht, zorgvuldigheid en liefde bij het maken van deze sculpturen geschonken wordt om ze daadwerkelijk leven in te kunnen blazen…

voor meer informatie www.middelheimmuseum.be

zie ook deel 2 - MuHKA
zie ook deel 3 - Verlat Gallery

<terug ^begin pagina