De vrijheid van de kunst in de openbare ruimte

donderdag 2 november 2006
inloop: 19.30 uur
inleiding: 20.00 uur door Mia Zaat, beeldend kunstenaar, lid van het BKC te Roosendaal
plaats: Arsis-sociëteit, Pand zes, Rembrandtstraat 71, Bergen op Zoom
toegang gratis

Ter introductie hier een tekst van de inleider van deze avond:
reacties

De.... ROTTERDAMSE TUINKABOUTER
van brons en 6 meter hoog met een dildo van 1.5 meter.
Kosten: 280.000,- euro, exclusief sokkel en plaatsingskosten.

De Rotterdamse bevolking heeft besloten dat de Santaclaus van de Amerikaanse kunstenaar Paul McCarty, Kabouterbuttplug of de Sekskabouter heet.
Buttplug is een anusdildo.
Volgens de voorzitter van de commissie voor internationale kunst Dhr.Caldenborg is het 6 meter hoge in brons uitgevoerde beeld, kosten: 280.000 euro, een goedkope aanwinst. Volgens hem heeft het een vermanende betekenis. Van dit werk zou uitstralen “kritiek t.a.v. de op seks gerichte consumptie-samenleving”. Vandaar ook dat het beeld geplaatst moest worden naast de Rotterdamse schouwburg de Doelen.
De Rotterdamse gemeenteraad heeft die plaatsing met nipte meerderheid weten te voorkomen (najaar 2005).
En zo staat nu op de kale binnenplaats van het Boijmans van Beuningen de Santaclaus te wachten op nadere bestemming in de openbare ruimte van de stad.
Dhr. Caldenborg wil middels dit beeld de Rotterdamse bevolking in haar bestedingen tot de orde roepen. Zelf besteedt hij, als ondernemer en miljonair wonende te Wassenaar, een paar ton Euro om een Pinokkio van P. McCarty in zijn eigen tuin te plaatsen.
De gemiddelde Rotterdammer kan zich hoogstens een tuin- of balkonkabouter veroorloven.
Welke boodschap draagt deze huis-hoge dubbel kopie van een kopie van een kopie in werkelijkheid uit? En waarom vertellen de commissie en de kunstenaar een moraal-verhaal?
Als je de discussie in het Dagblad Trouw volgde (najaar 2005), wordt het duidelijk dat de Kunstwereld c.q. de kunstelite, zoals de directeur van het Boijmans, Sjarel Ex en directeur Lex Ter Braak van het Fonds voor Beeldende kunsten, vormgeving en bouwkunst, achter de keuze van de commissie staat en het verdedigen met te stellen dat ook metershoge reclame in de openbare ruimte, seksconsumptie stimuleert. Dus… moet een anusdildo als kunst in de openbare ruimte ook kunnen.

Vraag blijft: Waar is het de kunstelite om te doen?
Feit is dat deze kunstcommissie in de positie verkeerde om een pornografisch seksattribuut in de openbare ruimte te plaatsen en de gemeenschap te schofferen op kosten van die gemeenschap.
Kunnen we stellen dat: De vrijheid van meningsuiting in de kunst is gecorrumpeerd? Zo ja, kunnen we verder met de herintroductie van de normen en waarden zoals J.P.Balkenende nu probeert... Waarom horen wij zo weinig van onze intellectuelen, onze kunstenaars, onze schrijvers? Waar, meneer Mulisch, is het maatschappelijk engagement gebleven?

22 oktober 2006
Mia Zaat
www.miazaat.nl

<terug ^begin pagina

reacties:

Over tuinkabouters...

Als ik de stelling van Mia Zaat goed begrijp is zij het niet eens met de aankoop en plaatsing van de kabouter van de kunstenaar Paul McCarty te Rotterdam omdat deze een in haar ogen verkeerde boodschap zou uitstralen n.l. de stimulatie (of kritiek daarop) van seksconsumptie.

Zij werpt een aantal vragen op:
Welke boodschap deze kabouter uitstraalt?
Waarom de commissie en de kunstenaar deze boodschap vertellen?
Waar het de kunstelite om te doen is?
Is de vrijheid van meningsuiting in de kunst gecorrumpeerd?
Waar is het maatschappelijk engagement van de kunst en kunstenaars?

Ik hang nog steeds de mening aan dat de kunst vrij is om haar eigen onderwerpen te bepalen en meer gericht moet zijn op vragen oproepen dan om antwoorden te geven.
Alleen dan kan zij mensen de ruimte geven om zelf na te denken en ook elkaar tegenstrijdige facetten van de wereld of mogelijkheden te zien.
Er bestaat geen absolute waarheid meer. Hoe lastig of moeilijk dit soms ook is. Engagement is daarom een gevaarlijke zaak geworden. Je kunt makkelijk gebruikt worden voor andere doelen dan kunst. Wat ook wel gebeurt (bv. reclame voor het een of ander).
Het al of niet afwijzen van de sekskabouter kan m.i. alleen op beeldende gronden gebeuren en van belang hierbij is niet hoe duur het is geweest of dat het wel fatsoenlijk genoeg is.
Deze laatste argumenten zijn irrelevant en werken vertroebelend op de meningsvorming.
Ik vind de kabouter een wanstaltig gedrocht, ook al roept het discussie op en zet het mensen aan om over zaken na te denken (zoals consumptiedrang en de functie van kunst in de openbare ruimte). Maar dit zou elke sterk uitvergrote drol ook doen. In het klein zou het beeld niemand iets doen. Zuiver vanwege het feit dat het 6 meter hoog is vind ik wel magere argumenten om iets aan te kopen. En ook niet erg origineel.

M.i. zou de discussie daar over moeten gaan en niet over het engagement.

31 oktober 2006
Marleen Vinke

<terug ^begin pagina

Er gaat het verhaal, dat in het oude Japan, een gouden sierraad, dat was gevonden, zorgvuldig op een verhoging werd gelegd langs de kant van de weg, de eigenaar zou het dan zeker vinden als hij terug kwam om te zoeken.
De beeldende kunst van de oude Grieken en Egyptenaren ontroert en overweldigt eveneens door het verheven mensbeeld wat er uit naar voren komt:
De mens die volledig meester is geworden over zichzelf en zich daarna onvoorwaardelijk in dienst stelt van een innerlijk ideaal.

In vergelijking met de drie voorbeelden, leven wij niet in een beschaving.
Een gezellig leven met zo nu en dan wat funshoppen bewijst niet dat wij in een beschaving leven.
Kon u de berg lijken zien, die de afgelopen eeuw heeft te weeg gebracht door oorlogen en doelbewuste uitroeiing, uit waan en machtswellust en egoïsme, dan zou u daar snel van overtuigd zijn.
Winstbejag en de lust om iets te willen betekenen zijn de voornaamste impulsen in plaats van geluk te willen scheppen en zelfverwerkelijking na te streven.
We moeten onszelf aan deze onverschilligheid ontworstelen en een menswaardige beschaving helpen voorbereiden.
Deze kan alleen ontstaan door de arbeid van de afzonderlijke mens aan zichzelf.
De tijden zijn ernstig en de rol van de kunst daarin doorslaggevend.

Een mens kan zich alleen ontwikkelen als hij zich een beeld kan vormen van hetgeen hij zoekt of wil bereiken of innerlijk wil worden.
Willen wij ons ontwikkelen dan moeten wij ons voegen naar de aanwijzingen van de opeenvolgende innerlijke voorstellingsbeelden.
Menselijke ontwikkeling is de ontwikkeling van zijn beeldvorming.
Dwang en onvrijheid zijn onverdraaglijk voor de mens in deze maatschappij.
We willen vrij zijn om te denken en te doen wat we maar willen, we willen ons door niets beperkt voelen.
Dit nu is een fatale opvatting. Als we aanleg willen ontwikkelen dan moeten wij autoriteit en leiding aanvaarden, zo ook voor een innerlijke ontwikkeling, al was die de eigen inwendige autoriteit.
Wil de beoogde beschaving een feit worden, dan dienen er collectieve voorstellingsbeelden te ontstaan, die elk afzonderlijk individu kunnen aanspreken, inspireren en richting geven.
Anders doen we voortdurend elkaars werk teniet, doordat ieder, andere, tegenstrijdige voorstellingsbeelden volgt.
Beeldende kunst is een megafactor in dit wordingsproces door de kracht van zijn universele voorbeeldfunctie.

Deze gedachte staat ver van de kunstenaar van deze tijd, juist het anders willen zijn, het taboe doorbreken, het taboe dat immers de rem is op al te particuliere voorstellingsbeelden. De kunstenaar is ondernemer geworden: de innerlijke noodzaak, die aanzet tot beelding is vervangen door de vraag van de doelgroep, het gat in de markt, of de productherkenbaarheid, waardoor van de voorbeeldfunctie geen sprake meer kan zijn. De regels van het commercieel handelen zijn vaak van kracht, niet echter in de kunst, dit is geen bezigheid, die men bedrijft tot onderhoud van het dagelijks leven. Wel echter tot bevordering en onderhoud van Geestelijk welzijn, dan gelden andere regels.

Ook de kunstenaar eist zijn vrijheid, zelfcensuur is onmogelijk, men denkt dat juist die vrijheid het grondrecht van de beeldende kunst is en dat is ook zo.
Echter…, het betreft dan die vrijheid die zich vrijwillig onderwerpt aan de eisen van een innerlijke wetmatigheid en noodwendigheid.
Wil de beeldende kunst zijn leidende rol op zich nemen, dan is zelfopvoeding in vrijheid, van de kunstenaar en later het ziften en zeven van doel en middelen van zijn kunst van het hoogste belang.

In het kader van deze korte uiteenzetting, nu iets over Paul McCarthy en zijn beeld.
Als ik naar het beeld kijk zie ik alleen een intelligente stellingname in het veld van de kunsten. Associaties, die men moet maken met vergelijkbare of tegengestelde trends maken het beeld interessant voor terzake kundigen. Bijvoorbeeld zijn positie ten opzichte van popart.
Het beeld op zich is saai en zonder beeldkracht.
Je voelt geen enkele innerlijke noodzaak, was het maar een getraumatiseerde geest, die onvermijdelijk tot dit soort onderwerpen en beelding gedreven werd, dan zou er een beeld staan met beeldkracht, dat de toeschouwer kon waarschuwen voor de misleidingen op zijn eigen wegen.
Niets van dit alles, het beeld is leeg,
Wel een gezellig beeld.
Alleen de onderbouwende tekst wil iets anders suggeren.

Dit beeld is verworven door hetzelfde museum, waarvan de intelligente elite ooit een Vermeer aankocht, bij de receptie ter ere daarvan, uitte een eenvoudige kunstschilder de woorden:
“Als dit een Vermeer is ben ik de Maagd Maria'', waarna hij werd buiten gezet! Deze kunstenaar, Chabot, kreeg enige tijd daarna gelijk: de Vermeer was vals, vervalst door Han van Meegeren, vandaag de dag is het niet te begrijpen, dat professor Van Gelder zich zo heeft kunnen vergissen!
Zo zal later ook onbegrijpelijk zijn waarom kabouter buttplug is aangekocht!

Slotconclusie: kunst heeft geen vrijheid. Maar komt tot stand in uiterste zelfdiscipline en verantwoordelijkheidsgevoel, maar die last wordt in vrijheid gedragen.
De vrijheid die zij heeft, is de vrijheid van zelfopvoeding en zelfcontrole.

1 november 2006
Jan Wessendorp

Verder ter informatie: 'Santa Claus' van Paul McCarthy
Meer werk van McCarthy: galerie Hauser & Wirth, Londen

<terug ^begin pagina